🖋️ : विचारमंथन तिळगुळ गोड राहिला… पण सणांचा गोडवा हरवतोय का?

🖋️ : विचारमंथन तिळगुळ गोड राहिला… पण सणांचा गोडवा हरवतोय का?  (सांस्कृतिक चिंतन) पूर्वी सण यायचे,  ते फक्त दिनदर्शिकेवर येत नव्हते  ते माणस...

🖋️ : विचारमंथन

तिळगुळ गोड राहिला… पण सणांचा गोडवा हरवतोय का? 

(सांस्कृतिक चिंतन)

पूर्वी सण यायचे, ते फक्त दिनदर्शिकेवर येत नव्हते  ते माणसांच्या मनात उतरायचे. आज मात्र सण येतात… आणि कधी आले, कधी गेले. हे कळतही नाही. काल मकर संक्रांत होती.

होती… एवढंच. दिवस संपला, संध्याकाळ झाली आणि मनात एकच प्रश्न उरला  खरंच आज सण होता का? गल्लीत नजर गेली. कधीकाळी संक्रांतीच्या दिवशी जिथे पाय ठेवायलाही जागा नसायची, त्या गल्लीत काल बोटावर मोजता येतील इतकीच — सात ते आठ मुलं-मुली तिळगुळ वाटायला घराबाहेर पडलेली दिसली. ते दृश्य पाहून मन हेलावून गेलं. कारण ही फक्त मकर संक्रांत नव्हती, ही आपल्या सणांची, परंपरेची आणि नात्यांची हळूहळू होत चाललेली शांत माघार होती. काल आणि आज यांच्यातलं अंतर फार मागे जायची गरज नाही. फक्त पाच-सहा वर्षांपूर्वीचा विचार करा. सण म्हणजे घराघरातली लगबग,

आईचा स्वयंपाकघरातला गोंधळ, आजीचा तिळगुळात “थोडा अजून गूळ घाल” असा आग्रह, आजोबांचा पेपर हातात घेऊन शुभमुहूर्त शोधणं आणि मुलांचा “कधी बाहेर जायचं?” असा उत्साह. त्या दिवशी घराची दारं उघडी असायची, मनंही उघडी असायची. शेजारी, ओळखी-अनओळखी, सगळेच एकमेकांच्या घरी ये-जा करायचे.

तेव्हा सण जगले जायचे,आज सण फक्त उरले आहेत. दोष कोणाचा? पिढीचा की आपलाच?आपण लगेच म्हणतो, “आजची पिढी अशी आहे.” “मुलं मोबाईलमध्ये अडकली आहेत.” “तंत्रज्ञानामुळे सगळं बदललं.”

पण खरंच दोष फक्त त्यांचा आहे का?

आजची पिढी सणांपासून दूर गेली, पण तिला सणांपासून दूर कोणी नेलं? पूर्वी आई-वडील मुलांचा हात धरून तिळगुळ वाटायला नेत होते. आज आपणच म्हणतो. “बाहेर नको जाऊ, गर्दी आहे… मोबाईलवर शुभेच्छा पाठव.” आणि हळूहळू सण डिजिटल झाले, नाती ऑनलाइन झाली, आणि भावना… त्या कुठेतरी हरवून गेल्या. शुभेच्छा आहेत, पण स्पर्श नाही आज एका क्लिकवर शंभर लोकांना “हॅपी मकर संक्रांत” पाठवतो. पण शेजारच्या घरात जाऊन “तिळगुळ घ्या” म्हणायला वेळ नाही. शब्द आहेत, पण संवाद नाही. सण आहेत, पण सणपण नाही.

आजचा तिळगुळ गोड आहे, पण नात्यांमधला गोडवा फिकट पडतोय. मुलं दोषी नाहीत… आपण आहोत. आजची मुलं सण साजरे करत नाहीत,

कारण त्यांनी सण पाहिलेच नाहीत. सण म्हणजे काय, तो अनुभव त्यांना दिलाच कुणी? आपणच जर सण जगलो नाही, आपणच जर उत्साह दाखवला नाही, तर पुढची पिढी सण ओळखणार कशी? उद्या हीच मुलं मोठी झाल्यावर म्हणतील —“मकर संक्रांत नावाचा एक सण पूर्वी असायचा… ”हा विचारच मनाला चटका देणारा आहे. आज नाही थांबलो, तर उद्या उशीर होईल

संस्कृती एका दिवसात संपत नाही. ती हळूहळू, शांतपणे, आपल्या दुर्लक्षामुळे मावळते. आज आपण म्हणतो —

“वेळ नाही.” “काम आहे.” “नंतर करू.” पण उद्या म्हणायची वेळ येऊ नये — “सणच उरले नाहीत.” आता तरी जागे होऊया… किमान पुढच्या सणाला, दार उघडूया. मुलांचा हात धरून बाहेर पडूया. गल्लीत पुन्हा हास्य आणूया. कारण सण म्हणजे फक्त परंपरा नाही, ते नाती जोडण्याचं साधन आहे. तिळगुळ फक्त खाण्यासाठी नाही,

तो गोड राहण्यासाठी आहे. आज आपण जागे झालो, तर उद्या सण उरतील. नाहीतर तिळगुळ फक्त आठवणीतला एक चटका ठरेल… 

✍️ संकलन : (शामसुंदर सोनवणे हातेड/ चोपडा)