आंबेडकरी चळवळीचे 'वाघ' प्रस्थापित पक्षांच्या दावणीला का? : आत्मचिंतनाची गरज

  आंबेडकरी चळवळीचे 'वाघ' प्रस्थापित पक्षांच्या दावणीला का? : आत्मचिंतनाची गरज       लातूर जि.प्र. (उत्तम माने) (संपादक -:- हेमकांत ग...

 आंबेडकरी चळवळीचे 'वाघ' प्रस्थापित पक्षांच्या दावणीला का? : आत्मचिंतनाची गरज 

     लातूर जि.प्र. (उत्तम माने)

(संपादक -:- हेमकांत गायकवाड)

महाराष्ट्राच्या मातीला संघर्षाचा आणि स्वाभिमानाचा मोठा इतिहास आहे. विशेषतः आंबेडकरी चळवळीने या राज्याला विचारांची प्रगल्भता आणि अन्यायाविरुद्ध लढण्याचे बळ दिले. एकेकाळी ज्या चळवळीचा दबदबा होता, ज्यांच्या एका हाकेवर सत्ताधिशांचे सिंहासन डळमळीत व्हायचे, ती ताकद आज कुठे हरवली? हा प्रश्न आज प्रत्येक निष्ठावान कार्यकर्त्याला सतावतोय. ज्या 'वाघांनी' स्वाभिमानाने सत्ताधिशांना पाणी पाजले, तेच आज भाजप, काँग्रेस, शिवसेना आणि राष्ट्रवादीच्या कळपात कसे सामील झाले? ही 'आधुनिक गुलामी' चळवळीला कोणत्या दिशेला घेऊन जात आहे, यावर आता सविस्तर चर्चा आणि आत्मचिंतन करण्याची वेळ आली आहे.

१. दबावाचे राजकारण ते हुजरेगिरीपर्यंतचा प्रवास

महाराष्ट्रात पूर्वी रिपब्लिकन पक्षाचा मोठा राजकीय प्रभाव होता. प्रस्थापित पक्षांना आंबेडकरी मतपेढीसमोर नतमस्तक व्हावे लागायचे. परंतु, आज चित्र उलटे झाले आहे. चळवळीत तयार झालेले नेतृत्व स्वतःच्या राजकीय अस्तित्वासाठी प्रस्थापित पक्षांच्या दारात उभे असलेले दिसते. ज्या पक्षांना महाराष्ट्रात पाय ठेवायला जागा नव्हती, त्यांनी आज चळवळीतील नेत्यांना आपल्या जाळ्यात ओढून चळवळीची धार बोथट केली आहे.

२. 'पिंजऱ्यातील पक्षी' आणि शिकारी प्रवृत्ती

शिकारी जसा एका पक्षाला पकडून त्याला दाणा-पाणी देतो आणि त्याच्या आधारे इतर पक्षांना जाळ्यात ओढतो, तसेच राजकारण सध्या महाराष्ट्रात सुरू आहे. भाजप-काँग्रेस-शिवसेना-राष्ट्रवादी या पक्षांनी चळवळीतील काही चेहऱ्यांना पदे, प्रतिष्ठा आणि सत्तेचे तुकडे देऊन आपल्या 'पिंजऱ्यात' कैद केले आहे. त्यांना पाहून गावागावातील सामान्य कार्यकर्ताही "आपल्या माणसाला तिथे काहीतरी मिळतेय" या आशेने त्या मोठ्या पक्षांच्या मागे धावू लागला आहे. ही हुजरेगिरी चळवळीचा पाया कमकुवत करत आहे.

३. बिनबुडाच्या 'चमच्यांचे' उदय आणि चळवळीचे नुकसान

सर्वात दुर्दैवी बाब म्हणजे, जे लोक वर्षानुवर्षे जमिनीवर काम करतात त्यांना डावलून, ऐन निवडणुकीच्या तोंडावर 'बिनबुडाचे' लोक आंबेडकरी पक्षात येतात, उमेदवारी मिळवतात आणि दुसऱ्या-तिसऱ्या क्रमांकाची मते घेतात. हेच लोक पुढे जाऊन प्रस्थापित पक्षांचे आमदार होतात. म्हणजे आपली चळवळ ही प्रस्थापित पक्षांसाठी केवळ 'फीडर' किंवा 'नर्सरी' ठरत आहे का? चळवळीचे नुकसान करण्यास हेच संधीसाधू लोक जबाबदार आहेत.

४. स्वाभिमान हरवलेला कार्यकर्ता

आंबेडकरी तालमीत तयार झालेला कार्यकर्ता हा विचाराने पक्का असतो. पण जेव्हा हेच कार्यकर्ते प्रस्थापित पक्षांच्या 'ओंजळीने' पाणी पितात, तेव्हा समाजाच्या आशा-आकांक्षांचा खून होतो. लोकप्रतिनिधी हा जात-धर्माच्या पलीकडे असावा हे जरी खरे असले, तरी आपल्या हक्काच्या वाटाघाटी करण्यासाठी आपली स्वतंत्र राजकीय ताकद असणे गरजेचे आहे, हे आपण विसरता कामा नये.

आता तरी सावध व्हा!

आज महाराष्ट्रात आंबेडकरी राजकीय चळवळीच्या पडझडीला आपण स्वतःही कुठेतरी जबाबदार आहोत. जोपर्यंत आपण सत्तेच्या मोहापायी प्रस्थापित पक्षांच्या दावणीला बांधले जाऊ, तोपर्यंत समाजाचा खरा विकास होणार नाही. आपण शिकारीच्या पिंजऱ्यातील 'पाळलेले' पक्षी व्हायचे की आकाशात झेप घेणारे 'मुक्त स्वाभिमानी वाघ' राहायचे, हे आता ठरवावे लागेल. महाराष्ट्रातील गावागावात पसरलेल्या कार्यकर्त्यांनी आता ही 'आधुनिक गुलामी' झुगारून देण्याची वेळ आली आहे. अन्यथा, इतिहास आपल्याला माफ करणार नाही.